رشوه و اعتیاد مربوط به کدام کنش است؟

رشوه و اعتیاد، در دل مباحث جامعه شناسی، در درجه اول کنش های اجتماعی آگاهانه و معناداری هستند که ریشه در اراده، ارزش ها و آرمان های فردی و اجتماعی دارند. این پدیده ها رفتارهایی صرف نیستند، بلکه از تعامل انسان با محیط و تفسیر او از جهان پیرامونش سرچشمه می گیرند و هر کدام با انگیزه های پیچیده ای همراهند که از دیدگاه های مختلف جامعه شناختی قابل بررسی اند. در ادامه می بینیم که برای فهم این آسیب های اجتماعی، لازم است هم به عوامل ظاهری و قابل مشاهده توجه کنیم و هم به دنیای درونی کنشگر پا بگذاریم.

تاحالا شده به این فکر کنید که چرا بعضی از پدیده های اجتماعی مثل رشوه و اعتیاد، با وجود همه ضررهاشون، بازم تو جامعه ما وجود دارن و حتی گاهی ریشه دار میشن؟ از خودتون پرسیدید که اصلاً اینجور رفتارها رو باید تو کدوم دسته از کنش های انسانی قرار بدیم؟ این سوالات عمیقاً با مفهوم کنش اجتماعی گره خورده اند. کنش اجتماعی مثل یه ذره بین قوی میمونه که به ما کمک می کنه رفتارهای آدما رو توی جامعه بهتر بفهمیم، نه فقط اینکه چی کار می کنن، بلکه چرا و با چه هدفی این کارها رو انجام میدن. مثلاً وقتی یه نفر رشوه میگیره یا یه نفر دیگه درگیر اعتیاد میشه، فقط یه رفتار ساده ازش سر نزده؛ پشت این کارها یه عالمه فکر، حس و دلیل پنهان شده که برای فهمیدنشون باید یه کم عمیق تر به ماجرا نگاه کنیم.

توی این مقاله قراره با هم سفری به دنیای جامعه شناسی داشته باشیم و ببینیم رشوه و اعتیاد واقعاً مربوط به کدوم کنش هستن. از نظریات مهمی مثل نظریه ماکس وبر کمک می گیریم و این پدیده ها رو هم از نگاهی که بیشتر به عوامل بیرونی و قابل مشاهده توجه می کنه (همون رویکرد تبیینی) بررسی می کنیم، هم از زاویه ای که دنبال فهم معنا و انگیزه درونی آدماست (رویکرد تفهمی-تفسیری). هدفمون اینه که در آخر بتونیم یه تصویر کامل تر و چندوجهی از این دو آسیب اجتماعی داشته باشیم و بفهمیم چقدر مهمه که به ابعاد انسانی و پیچیده این کنش ها هم نگاه کنیم.

درک و فهم کنش اجتماعی چیست؟

قبل از اینکه بریم سراغ رشوه و اعتیاد، اجازه بدید اول یه تعریف روشن از کنش اجتماعی داشته باشیم. توی جامعه شناسی، کنش اجتماعی با یه رفتار ساده فرق داره. یه رفتار ممکنه بی هدف باشه، مثلاً شما همین جوری دستتون رو تکون بدید. اما کنش اجتماعی چیه؟ کنش اجتماعی یعنی یه کار هدفمند، آگاهانه و معنادار که یه نفر انجام میده و موقع انجام دادنش، حواسش به رفتار بقیه هم هست. یعنی چی؟ یعنی شما وقتی کاری می کنید، هم یه قصدی ازش دارید، هم می دونید دارید چی کار می کنید و هم اینکه رفتار شما تحت تأثیر رفتار دیگران قرار می گیره یا هدفش تأثیر گذاشتن روی دیگرانه. این همون چیزیه که ماکس وبر، یکی از پایه گذاران اصلی این نظریه، خیلی روش تأکید داشت.

نظریه کنش اجتماعی ماکس وبر و انواع آن

ماکس وبر معتقد بود برای اینکه جامعه شناسی رو بفهمیم، باید بفهمیم آدما چرا کارهایی رو انجام میدن. اون چهار نوع اصلی از کنش اجتماعی رو معرفی کرد که هر کدوم انگیزه ها و ویژگی های خاص خودشون رو دارن:

1. کنش عقلانی معطوف به هدف (Zweckrational Action):

   این نوع کنش مثل زمانیه که ما برای رسیدن به یه هدف مشخص، بهترین و منطقی ترین راه رو انتخاب می کنیم. مثلاً، اگه شما بخواید به دانشگاه برید، تمام مراحل ثبت نام، مطالعه و کنکور رو با برنامه ریزی و منطق طی می کنید. اینجا هدف مشخصه و ابزار رسیدن بهش هم با سنجش و عقلانیت انتخاب میشه.

2. کنش عقلانی معطوف به ارزش (Wertrational Action):

   گاهی وقتا آدما یه کاری رو انجام میدن، نه برای اینکه به یه هدف بیرونی برسن، بلکه چون اون کار با ارزش ها و باورهای عمیقشون سازگاره. مثلاً، یه پزشک ممکنه با وجود خستگی زیاد، جون یه بیمار رو نجات بده، نه برای پول یا شهرت، بلکه چون ارزش انسانی نجات جان برای اون خیلی مهمه. اینجا خودِ ارزش، هدفِ کنشه.

3. کنش عاطفی (Affectual Action):

   این کنش ها بیشتر از روی احساسات و هیجانات لحظه ای انجام میشن. مثلاً، وقتی از خوشحالی یا ناراحتی زیاد، یه نفر رو بغل می کنید یا داد می زنید. اینجا منطق یا ارزش خاصی پشتش نیست، بلکه فوران احساسات هدایتش می کنه.

4. کنش سنتی (Traditional Action):

   این نوع کنش ها بر اساس عادت ها، رسوم و سنت هایی هستن که از گذشته به ما رسیده و ما بدون فکر کردن زیاد، اون ها رو تکرار می کنیم. مثلاً، سلام کردن به بزرگترها یا انجام مراسم خاص در مناسبت های مختلف. این ها رفتارهایی هستن که دیگه بخشی از وجود ما شدن.

توی این دسته بندی ها، چیزی که مهمه اینه که کنش اجتماعی با رفتار صرف فرق داره. توی کنش، آگاهی، اراده و یه معنای خاص وجود داره. یعنی شما می دونید دارید چی کار می کنید، خودتون تصمیم می گیرید و اون کار برای شما یه معنایی داره. همین معنا و انگیزه درونیه که کنش اجتماعی رو از یه واکنش ساده یا یه حرکت ناخودآگاه جدا می کنه و فهمش رو برای ما خیلی مهم می کنه.

رشوه و اعتیاد از دیدگاه تبیینی (پوزیتیویستی)

حالا که با کنش اجتماعی آشنا شدیم، بیاید ببینیم اگه بخوایم رشوه و اعتیاد رو از یه زاویه «بیرونی» و «مشاهده پذیر» بررسی کنیم، به چی می رسیم. این نگاه همون چیزیه که بهش میگن رویکرد تبیینی (پوزیتیویستی). این رویکرد بیشتر دنبال اینه که چی رو میشه دید، اندازه گیری کرد و رابطه ی علت و معلولی بین پدیده ها پیدا کرد. فرض کنید یه کارآگاه هستید که فقط به شواهد فیزیکی و قابل لمس اهمیت میده؛ رویکرد تبیینی هم تقریباً همینطوره، فقط به عوامل بیرونی و قابل مشاهده توجه می کنه.

رشوه از منظر تبیینی

وقتی از این زاویه به رشوه نگاه می کنیم، بیشتر دنبال عواملی هستیم که میشه اونها رو دید یا اندازه گیری کرد. مثلاً:

• فقر و مشکلات اقتصادی: خب، واضحه که وقتی یه نفر دستش تنگ باشه، ممکنه بیشتر به گرفتن رشوه فکر کنه. این یه عامل بیرونی و قابل مشاهده ست.
• فساد اداری و ضعف قوانین: اگه سیستم اداری پر از سوراخ سنبه باشه و نظارت درست حسابی هم نباشه، فرصت برای رشوه گرفتن بیشتر میشه. این هم یه عامل ساختاریه که میشه بررسی ش کرد.
• عدم نظارت و ضعف مجازات: وقتی رشوه دادن و گرفتن هزینه زیادی نداشته باشه یا مجازاتش کم باشه، احتمال اینکه اتفاق بیفته بیشتره.
• وضعیت تحصیلی و شغلی: میشه بررسی کرد که آیا افراد با تحصیلات یا شغل های خاصی، بیشتر درگیر رشوه میشن؟ آیا حقوق کم در بعضی مشاغل، عامل رشوه گرفتن میشه؟ اینها همه داده های قابل اندازه گیری هستند.

در واقع، رویکرد تبیینی سعی می کنه یه سری متغیرهای خارجی رو پیدا کنه که با پدیده رشوه همبستگی دارن و میشه با تغییر اون متغیرها، پدیده رو کنترل کرد. اما اینجا یه نکته مهم هست: این رویکرد معمولاً نمیتونه به ما بگه که چرا اون فرد با وجود اینکه می دونه کارش اشتباهه، باز هم رشوه میگیره؟ اون معنا و انگیزه درونی کنشگر از این دیدگاه مغفول می مونه.

اعتیاد از منظر تبیینی

در مورد اعتیاد هم، رویکرد تبیینی به دنبال عواملیه که میشه مشاهده شون کرد و نقش اونها رو تو گرایش به مواد یا رفتارهای اعتیادآور دید. مثل:

• عوامل ژنتیکی: گاهی اوقات زمینه ژنتیکی میتونه آدم رو مستعد اعتیاد کنه. این یک فاکتور بیولوژیکی و قابل تحقیق است.
• محیط خانوادگی و اجتماعی: زندگی تو خانواده های پرخاشگر یا دوستی با افرادی که مصرف کننده هستن، میتونه خطر اعتیاد رو بالا ببره.
• وضعیت اقتصادی-اجتماعی: بیکاری، فقر، یا دسترسی آسان به مواد مخدر، عوامل محیطی مهمی هستن که میشه بهشون اشاره کرد.
• عوامل روانی قابل مشاهده: میشه بررسی کرد که آیا افسردگی، اضطراب یا پرخاشگری (که میشه اونها رو با تست ها و مشاهدات اندازه گیری کرد) با اعتیاد ارتباط دارن یا نه.

این رویکرد میتونه به ما کمک کنه که عوامل خطر رو شناسایی کنیم و برنامه های پیشگیری رو بر اساس اونها طراحی کنیم. مثلاً، اگه دیدیم تو یه محله ای دسترسی به مواد زیاده، میشه اون رو کنترل کرد. اما بازم مثل رشوه، اینجا هم یه خلأ بزرگ وجود داره. این رویکرد نمیتونه حس و حال اون فرد معتاد رو درک کنه. نمیتونه بفهمیم که اعتیاد برای اون شخص چه معنایی داره؟ چه دردی رو تسکین میده؟ یا چرا با وجود همه ضررها، نمیتونه ترکش کنه؟ اینجاست که نقش تجربه زیسته و انگیزه فرد معتاد، تو این رویکرد نادیده گرفته میشه و ما نیاز به یه نگاه عمیق تر داریم.

رویکرد تبیینی (پوزیتیویستی) به ما کمک می کنه الگوها و عوامل بیرونی موثر بر آسیب های اجتماعی مثل رشوه و اعتیاد رو شناسایی کنیم، اما نمیتونه به عمق انگیزه ها، معانی و جهان ذهنی کنشگران نفوذ کنه. اینجاست که محدودیت هایش خودشون رو نشون میدن.

رشوه و اعتیاد از دیدگاه تفهمی-تفسیری

حالا نوبت می رسه به رویکردی که دقیقاً برعکس رویکرد تبیینی عمل می کنه؛ یعنی رویکرد تفهمی-تفسیری. اگه رویکرد تبیینی مثل یه کارآگاه بیرونی بود، این رویکرد شبیه یه روانشناس یا رفیق صمیمیه که میخواد وارد دنیای ذهنی شما بشه و بفهمه چرا یه کاری رو انجام میدید، چه انگیزه هایی دارید، چه ارزش هایی براتون مهمه و اصلاً اون کار برای شما چه معنایی داره. اینجا دیگه فقط به ظاهر قضیه نگاه نمی کنیم، بلکه میخوایم ببینیم چی تو ذهن و دل کنشگر می گذره.

رشوه از منظر تفهمی-تفسیری: کدام کنش است؟

وقتی رشوه رو با این عینک نگاه می کنیم، می فهمیم که قضیه پیچیده تر از صرف فقر یا ضعف قانونه. یه کنشگر رشوه دهنده یا رشوه گیرنده، یه سری انگیزه های درونی و معنابخشی های شخصی داره. اغلب میشه گفت که رشوه یه نوع کنش عقلانی معطوف به هدف (Zweckrational Action) به حساب میاد. هدف چیه؟ معمولاً کسب یه منفعت شخصی، مثل:

• گرفتن یه امتیاز غیرقانونی: مثلاً یه نفر رشوه میده تا کارش سریع تر راه بیفته یا یه قرارداد رو برنده بشه.
• رد کردن مسئولیت یا فرار از قانون: یه نفر رشوه میگیره تا چشمش رو روی یه تخلف ببنده.
• به دست آوردن پول بیشتر: کارمندی که حقوقش کمه، ممکنه رشوه گرفتن رو راهی برای تأمین معاش خودش ببینه.

اما همیشه هم اینقدر ساده نیست. گاهی وقتا رشوه میتونه با رگه هایی از کنش عقلانی معطوف به ارزش (Wertrational Action) هم همراه باشه، البته ارزش های کج و معوج! مثلاً، یه کارمند ممکنه برای حفظ موقعیت شغلی خودش (که برای اون یک ارزش به حساب میاد) به هر قیمتی، حتی رشوه گرفتن، متوسل بشه. اینجا حفظ اون موقعیت یا جایگاه برای فرد ارزشه، هر چند راه رسیدن بهش غیراخلاقی باشه.

برای فهم انگیزه ها، باید از رشوه گیرنده بپرسیم: چرا این کار رو کردی؟ شاید بگه:

• فشار اقتصادی روم بود، کرایه خونه، قسط وام… (پاسخ اینجوری یه جور توجیه اقتصادی کنش عقلانی معطوف به هدف)
• تو این اداره همه همین کارو می کنن، اگه من نکنم، از قافله عقب میفتم. (اینجا فرهنگ سازمانی و هنجارهای ناهنجار محیطی نقش بازی می کنه)
• حس می کردم حقم خورده شده بود، این یه جور جبران بود. (اینجا احساس بی عدالتی، کنش عاطفی یا حتی ارزش معطوف به عدالت نادرست رو نشون میده)

و برای فهم معنا، رشوه برای بعضی ها میتونه معنای راه میانبر داشته باشه، برای بعضی ها حق خودشون که باید از این سیستم فاسد بگیرن، و برای بعضی ها هم یه جور ابزار بقا. پس می بینید که پشت یه رفتار مثل رشوه، دنیایی از انگیزه ها و معناهای ذهنی وجود داره که رویکرد تبیینی از فهمشون عاجزه.

اعتیاد از منظر تفهمی-تفسیری: کدام کنش است؟

اعتیاد هم یه پدیده خیلی پیچیده ست و نمیشه اون رو فقط با عوامل بیرونی توضیح داد. تو نگاه اول، شروع اعتیاد میتونه یه کنش عقلانی معطوف به هدف باشه. مثلاً:

• تسکین درد یا فرار از واقعیت: فرد ممکنه به خاطر مشکلات روحی، درد جسمی یا فشارهای زندگی، به مواد رو بیاره تا برای مدت کوتاهی هم که شده، از اونها فرار کنه. هدفش تسکین یا فراره.
• جستجوی هیجان و تفریح: بعضی ها تو جمع دوستانه یا برای تجربه کردن یه حس جدید (مثل کنش عاطفی)، شروع به مصرف می کنن.
• تلاش برای پذیرفته شدن در گروه: یه جوان ممکنه برای اینکه تو یه جمع خاص جا باز کنه، به اونا بپیونده و باهاشون مصرف کنه. هدفش پذیرش اجتماعیه.

اما بعد از مدتی، اعتیاد از حالت یه کنش اولیه خارج میشه و به یه وضعیت تبدیل میشه؛ وضعیتی که کنترل زندگی فرد رو به دست میگیره. اما حتی تو این وضعیت هم، فرد معتاد برای خودش معناهایی داره. برای فهم انگیزه ها، باید همدلانه با فرد حرف زد:

• حس پوچی می کردم، انگار زندگی معنایی نداشت. (اینجا فقدان معنا، خودش یه انگیزه قویه)
• توی خونه آزادی نداشتم، این راهی برای شورش بود. (بیان شورش و اعتراض)
• فقط با این می تونستم مشکلات روحی مو تحمل کنم. (مکانیسم مقابله ای نادرست)

و فهم معنا: برای یه فرد معتاد، اعتیاد میتونه معنای نوعی آزادی از قید و بندها، راهی برای تحمل زندگی تلخ، بیان شورش علیه وضعیت موجود یا حتی یه جور رفاقت با همدردانش رو داشته باشه. اینجا همدلی نقش کلیدی داره. یعنی نباید قضاوت کنیم، فقط باید تلاش کنیم دنیا رو از چشم اون ببینیم تا بتونیم انگیزه هاش رو درک کنیم. این درک عمیق، تازه اولین قدم برای کمک به اون فرده.

مقایسه و ترکیب رویکردها: پاسخ نهایی به سوال اصلی

خب، تا اینجا دیدیم که هم رویکرد تبیینی (پوزیتیویستی) و هم رویکرد تفهمی-تفسیری، هر کدوم یه جنبه از پدیده هایی مثل رشوه و اعتیاد رو روشن می کنن. حالا وقتشه که این دو رویکرد رو کنار هم بذاریم و ببینیم چطور میتونیم یه فهم کامل تر و جامع تر به دست بیاریم. هیچ کدوم از این رویکردها به تنهایی، اون تصویر کاملی که برای حل آسیب های اجتماعی لازم داریم رو بهمون نمیدن.

نقاط قوت و ضعف هر رویکرد

بیاید یه مقایسه سریع انجام بدیم:

1. رویکرد تبیینی:
   • نقاط قوت:
     • کمک می کنه الگوهای رفتاری رو شناسایی کنیم و بگیم «چه عواملی» با رشوه یا اعتیاد مرتبط هستن.
     • قابلیت پیش بینی داره؛ یعنی میشه با دیدن بعضی از عوامل، احتمال وقوع این پدیده ها رو حدس زد.
     • برای سیاست گذاری و برنامه ریزی های کلان خیلی مفیده؛ مثلاً اگه فقر عامل مهمی در رشوه باشه، میشه سیاست های اقتصادی رو اصلاح کرد.
     • داده های قابل اندازه گیری و کمی ارائه میده که میشه باهاشون نمودار و آمار ساخت.
   • نقاط ضعف:
     • به معنا و انگیزه درونی کنشگر بی توجهی می کنه.
     • اراده و آگاهی در کنش انسانی رو نادیده میگیره.
     • باعث خلاقیت زدایی و ارزش زدایی میشه، چون فقط به ظاهر پدیده اهمیت میده.
2. رویکرد تفهمی-تفسیری:
   • نقاط قوت:
     • به درک عمیق تر و همدلانه تر از پدیده ها کمک می کنه.
     • به جنبه های انسانی، ارزش ها، آرمان ها و انگیزه های پنهان کنشگران توجه می کنه.
     • باعث میشه که برای حل مسائل، راهکارهای متناسب تر و انسانی تر ارائه بدیم.
     • به تجربه زیسته افراد اهمیت میده و به ما کمک می کنه دنیا رو از چشم اونها ببینیم.
   • نقاط ضعف:
     • معمولاً دشواری در تعمیم یافته ها داره؛ یعنی ممکنه نتونیم یافته های یه مورد خاص رو به همه جامعه تعمیم بدیم.
     • اندازه گیری و کمی سازی داده ها تو این رویکرد سخته، چون با احساسات و معناهای درونی سر و کار داریم.

چرا هر دو رویکرد لازم است؟

واقعیتش اینه که دنیا پیچیده تر از اونیه که بشه فقط با یه عینک بهش نگاه کرد. برای درک کامل آسیب های اجتماعی مثل رشوه و اعتیاد، ما به هر دو رویکرد نیاز داریم. فرض کنید میخوایم یه خونه رو تعمیر کنیم؛ هم به مهندس نیاز داریم که ساختار رو با اعداد و ارقام بررسی کنه (رویکرد تبیینی)، هم به یه معمار داخلی نیاز داریم که بفهمه ساکنین چه سلیقه ای دارن و چطور میخوان تو اون فضا زندگی کنن (رویکرد تفهمی-تفسیری).

پس، برای مبارزه با رشوه، هم باید قوانین رو سفت و سخت تر کنیم (راهکار تبیینی) و هم باید بفهمیم چرا کارمند رشوه میگیره یا ارباب رجوع رشوه میده (انگیزه ها و معانی). برای اعتیاد هم، هم باید دسترسی به مواد رو محدود کنیم (اقدام تبیینی) و هم باید با فرد معتاد صحبت کنیم و بفهمیم اعتیاد چه دردی رو از اون تسکین میده یا چه خلأیی رو پر می کنه (درک تفهمی-تفسیری).

اگه بخوایم فقط به عوامل بیرونی نگاه کنیم، ممکنه یه سری طرح و برنامه اجرا کنیم که با انگیزه های واقعی افراد جور درنمیاد و شکست می خوره. و اگه فقط به دنیای ذهنی افراد بپردازیم، ممکنه از ساختارهای اجتماعی بزرگتر که زمینه رو برای این کنش ها فراهم می کنن، غافل بشیم.

پاسخ نهایی: رشوه و اعتیاد مربوط به کدام کنش است؟

با این تفاسیر، میشه اینطور نتیجه گرفت که رشوه و اعتیاد، هر چند از بیرون ممکنه رفتارهایی ساده و قابل مشاهده باشن، اما در بُعد عمیق تر و جامعه شناختی، در درجه اول کنش هایی آگاهانه و معنادار هستن. این کنش ها ریشه در اراده، ارزش ها (چه مثبت و چه منفی) و آرمان های فردی و اجتماعی دارن.

پس، رشوه و اعتیاد مربوط به کنش های اجتماعی آگاهانه (که می تونه از نوع عقلانی معطوف به هدف برای کسب منفعت، یا در موارد نادر، عقلانی معطوف به ارزش برای حفظ جایگاه به هر قیمت، یا حتی عاطفی در شروع اعتیاد برای هیجان باشد) هستن که در بستر ساختارهای اجتماعی خاصی اتفاق میفتن و با معانی ویژه ای برای کنشگران همراهن. برای فهم کامل این پدیده ها، ما نیازمند یه نگاه ترکیبی هستیم که هم به چیزی که هست (عوامل بیرونی) توجه کنه و هم به معنایی که پشتش هست (انگیزه ها و تفاسیر درونی).

رشوه و اعتیاد، فقط یه سری رفتارهای ساده نیستن؛ اینها کنش های اجتماعی پیچیده ای هستن که برای فهمیدن و حل کردنشون، باید هم به عوامل بیرونی و قابل اندازه گیری توجه کنیم، هم به دنیای درونی و انگیزه های ذهنی افراد وارد بشیم و از همدلی استفاده کنیم.

اینجا بود که فهم همدلانه کنش اجتماعی به کمک ما میاد تا به جای قضاوت، درک کنیم و به جای پاک کردن صورت مسئله، ریشه اون رو پیدا کنیم. اعتیاد ممکنه با یک کنش برای تسکین درد شروع بشه، اما به مرور زمان و با تغییرات مغزی و روانی، کنترلش از دست فرد خارج بشه و او در یک چرخه معیوب گرفتار بشه. رشوه هم، هر چند برای منفعت شخصی آغاز میشه، اما میتونه جزئی از یک فرهنگ فاسد اداری بشه که فرد رو به ناچار به سمتش سوق میده. پس، هیچ کنشی تک بعدی نیست و همیشه لایه های پنهانی داره.

نتیجه گیری: نگاهی جامع به پیچیدگی های اجتماعی

دیدیم که پدیده هایی مثل رشوه و اعتیاد، نه سیاه مطلقن نه سفید مطلق؛ اینها پدیده هایی هستن که ریشه های عمیق و پیچیده ای تو جامعه و تو ذهن آدما دارن. وقتی از دید جامعه شناسی بهشون نگاه می کنیم، متوجه میشیم که اینا فقط یه سری رفتار نیستن که همین جوری اتفاق بیفتن؛ بلکه کنش های اجتماعی هستن که با آگاهی، اراده و معنای خاصی برای کنشگران گره خوردن.

اگه بخوایم فقط به عوامل بیرونی و قابل مشاهده (مثل فقر یا دسترسی به مواد) نگاه کنیم، مثل این می مونه که بخوایم یخ روی کوه یخ رو ببینیم و از اون بخش بزرگ و پنهان زیر آب غافل بشیم. درسته که رویکرد تبیینی بهمون کمک می کنه الگوها و عوامل ساختاری رو شناسایی کنیم و برنامه های کلان بسازیم، اما برای فهمیدن اینکه واقعاً تو ذهن و قلب یه نفر چی می گذره، باید سراغ رویکرد تفهمی-تفسیری بریم. باید بتونیم با فهم همدلانه، از دیدگاه اون فرد به ماجرا نگاه کنیم و انگیزه ها و معانی پنهان کنشش رو درک کنیم.

به طور خلاصه، رشوه و اعتیاد نمونه های بارزی از آسیب های اجتماعی هستن که برای درک کاملشون، نمیشه فقط به یک جنبه بسنده کرد. یه راهکار جامع برای حل این مشکلات، نیازمند یه نگاه چندوجهی و ترکیبی از هر دو رویکرده. باید هم به ساختارهای اجتماعی که این کنش ها رو تغذیه می کنن توجه کنیم و هم ابعاد انسانی، انگیزشی و معنایی اونها رو دریابیم. تنها با این دیدگاه جامع و با تأکید بر آگاهی، اراده و ارزش های انسانیه که میتونیم نه تنها این آسیب ها رو بهتر بفهمیم، بلکه راهکارهای موثرتر و انسانی تری هم برای مبارزه باهاشون پیدا کنیم و شور و معنای زندگی رو به جامعه برگردونیم.